Wideoszkolenie

Rachunkowość Budżetowa 23/2018 [dodatek: Rachunkowość w instytucjach pomocy społecznej], data dodania: 21.11.2018

Uprawnienia i przywileje pracownika socjalnego

W zakresie realizacji zadań ustawowych pracownik socjalny korzysta ze specjalnych przywilejów i uprawnień.

Szczególne uprawnienia pracowników socjalnych można podzielić na dwie grupy:

  • pierwsza obejmuje uprawnienia mające na celu umożliwienie lub ułatwienie pracownikom socjalnym wykonywania obowiązków;
  • drugą grupę stanowią przywileje dotyczące tzw. prestiżu zawodowego.

Prawo pierwszeństwa w instytucjach

Pracownik socjalny korzysta z prawa pierwszeństwa przy wykonywaniu swoich zadań w urzędach, instytucjach i innych placówkach. Organy są zobowiązane do udzielania pracownikowi socjalnemu pomocy w zakresie wykonywania tych czynności (art. 121 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej; dalej: ustawa o pomocy społecznej). Sprawy, z którymi występuje pracownik socjalny, powinny być załatwiane przez urzędy obsługujące organy administracji publicznej, a także przez inne placówki i instytucje w pierwszej kolejności. Korzystanie z prawa pierwszeństwa oznacza, że podmiot załatwiający sprawę na żądanie pracownika socjalnego jest zobowiązany odstąpić od stosowania przepisów przewidujących kolejność w obsłudze lub uzależniających szybkość załatwienia od stopnia zawiłości sprawy. W szczególności sądy, organy i jednostki organizacyjne są zobowiązane w ciągu 7 dni udostępnić pracownikowi socjalnemu, na jego wniosek, informacje, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy o przyznanie świadczenia.

Ochrona przewidziana dla funkcjonariusza publicznego

Pracownikowi socjalnemu przysługuje również ochrona przewidziana dla funkcjonariusza publicznego (art. 121 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej). Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie definiują pojęcia "funkcjonariusz publiczny". Definicja tego terminu wynika z art. 115 § 13 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (dalej: k.k.). Zgodnie z tym przepisem, funkcjonariuszem publicznym jest:

  • Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej;
  • poseł, senator, radny;
  • poseł do Parlamentu Europejskiego;
  • sędzia, ławnik, prokurator, funkcjonariusz finansowego organu postępowania przygotowawczego lub organu nadrzędnego nad finansowym organem postępowania przygotowawczego, notariusz, komornik, kurator sądowy, syndyk, nadzorca sądowy i zarządca, osoba orzekająca w organach dyscyplinarnych działających na podstawie ustawy;
  • osoba będąca pracownikiem administracji rządowej, innego organu państwowego lub samorządu terytorialnego, chyba że pełni wyłącznie czynności usługowe, a także inna osoba w zakresie, w którym uprawniona jest do wydawania decyzji administracyjnych;
  • osoba będąca pracownikiem organu kontroli państwowej lub organu kontroli samorządu terytorialnego, chyba że pełni wyłącznie czynności usługowe;
  • osoba zajmująca kierownicze stanowisko w innej instytucji państwowej;
  • funkcjonariusz organu powołanego do ochrony bezpieczeństwa publicznego albo funkcjonariusz Służby Więziennej;
  • osoba pełniąca czynną służbę wojskową, z wyjątkiem terytorialnej służby wojskowej pełnionej dyspozycyjnie;
  • pracownik międzynarodowego trybunału karnego, chyba że pełni wyłącznie czynności usługowe.

Przyjmuje się, że pracownicy socjalni zaliczani są do grupy osób będących pracownikami administracji rządowej, innego organu państwowego lub samorządu terytorialnego, a także innych osób, które uprawnione są do wydawania decyzji administracyjnych.

Pracownik socjalny należy zatem do grupy zawodów, które otoczone zostały wzmożoną ochroną przed bezpośrednimi atakami ze strony innych osób. W związku z tym korzysta on z ochrony przed: naruszeniem nietykalności cielesnej, czynną napaścią, znieważeniem oraz wywieraniem wpływu na czynności służbowe.

ZAPAMIĘTAJ!

Zaostrzonej odpowiedzialności karnej podlega osoba, która dopuściła się naruszenia nietykalności osobistej pracownika socjalnego. Przestępstwo godzi nie tylko w nietykalność cielesną osoby, ale również w powagę reprezentowanego przez nią urzędu i realizację zadań publicznych.

Szczególną ochroną prawną otacza się również autorytet i godność pracownika socjalnego. Karze podlega osoba znieważająca pracownika socjalnego podczas wypełniania przez niego obowiązków służbowych lub w związku z nimi. Zniewaga może przybierać różne formy (wypowiedzi, obelg, gestów, mimiki, posłużenia się wizerunkiem znieważanego), które są uznawane za obraźliwe.

Odpowiedzialność karna pracownika socjalnego

Status funkcjonariusza publicznego, poza szczególną ochroną, wiąże się również ze wzmożoną odpowiedzialnością karną za popełnienie czynów zabronionych pozostających w związku z zajmowanym stanowiskiem. Szczególną odpowiedzialność ponosi pracownik socjalny za przestępstwa łapownictwa, płatnej protekcji oraz nadużycia uprawnień i niedopełnienia obowiązków.

ZAPAMIĘTAJ!

Funkcjonariusz publiczny podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat, jeżeli w związku z pełnieniem funkcji publicznej przyjmuje korzyść majątkową lub osobistą albo jej obietnicę (art. 228 k.k.).

Niedopuszczalne jest również wykorzystywanie stanowisk publicznych do załatwiania prywatnych interesów. Dotyczy to także pracowników socjalnych zatrudnionych w urzędach administracji i innych instytucjach publicznych. Karze podlega funkcjonariusz publiczny, który powołując się na swoje wpływy w instytucjach publicznych samorządu terytorialnego, podejmuje się pośrednictwa w załatwieniu sprawy w zamian za korzyść majątkową lub osobistą albo jej obietnicę (art. 230 k.k.).

Dodatkowy urlop

Pracownicy socjalni zatrudnieni w ośrodkach pomocy społecznej lub w powiatowych centrach pomocy rodzinie, do których obowiązków należy praca socjalna oraz przeprowadzanie rodzinnych wywiadów środowiskowych, mają prawo do dodatkowego urlopu wypoczynkowego w wymiarze 10 dni roboczych (art. 121 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej). Urlop taki przysługuje raz na 2 lata, pod warunkiem, że pracownik przepracował nieprzerwanie i faktycznie co najmniej 5 lat. Ma on charakter gratyfikacji za uciążliwości związane z wypełnianiem konkretnych obowiązków: pracą w terenie, nierzadko w środowisku patologicznym, w 5-letnim, okresie. Za pracę w takich właśnie warunkach przewiduje się dodatkowy czas wypoczynku, który ma służyć regeneracji sił i stanowić przerwę w wykonywaniu obowiązków służbowych.

Dodatek do pensji

Nieco innego rodzaju kategorią pracowników socjalnych są pracownicy zatrudnieni w samorządowych jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej, np. w gminnych domach pomocy społecznej, ośrodkach pomocy społecznej (wykonujący pracę socjalną w środowisku, w tym przeprowadzają rodzinne wywiady środowiskowe poza siedzibą jednostki). Pracownikom tym, pod warunkiem że są zatrudnieni w pełnym wymiarze czasu pracy, wypłacany jest comiesięczny dodatek do wynagrodzenia w wysokości 250 zł. Pracownik, który jest zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu pracy, otrzyma dodatek zmniejszony proporcjonalnie do swojego czasu pracy (art. 121 ust. 3a ustawy o pomocy społecznej).

Zwrot kosztów za szkolenia i przejazdy

Pracownikom socjalnym gwarantuje się również zwrot poszczególnych kosztów. Pracownik, który uczestniczy w szkoleniach w zakresie specjalizacji zawodowej w zawodzie pracownik socjalny, ma prawo do zwrotu kosztów uczestnictwa w takim szkoleniu. Otrzyma z tego tytułu zwrot w wysokości nie mniejszej niż 50% kosztów szkolenia (art. 121 ust. 3b ustawy o pomocy społecznej).

Natomiast pracownikowi socjalnemu, do którego obowiązków należy świadczenie pracy socjalnej w środowisku lub przeprowadzanie rodzinnych wywiadów środowiskowych poza siedzibą jednostki, może zostać przyznany zwrot kosztów przejazdów (art. 121 ust. 3c ustawy o pomocy społecznej). Dotyczy to tych pracowników, którym nie można było zapewnić dojazdu środkami pozostającymi w dyspozycji zatrudniającego go pracodawcy. Zwrot obejmuje koszty przejazdu z miejsca pracy do miejsca jej wykonywania (np. miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy, siedziby urzędów i innych instytucji załatwiających sprawy danego świadczeniobiorcy).

Nagrody specjalne

Pracownicy socjalni, którzy dokonali wybitnych, nowatorskich rozwiązań w dziedzinie pomocy społecznej, mogą zostać wyróżnieni specjalnymi nagrodami przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego (art. 121 ust. 5 i 6 ustawy o pomocy społecznej). Szczegółowe zasady przyznawania nagród określa rozporządzenie z 7 kwietnia 2005 r. w sprawie przyznawania nagród specjalnych w zakresie pomocy społecznej.

Nagrody przyznawane są m.in. za wybitne i nowatorskie rozwiązania w zakresie następujących działań:

  • opracowania programu wspierania osób i rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej, ukierunkowanego na kompleksowe rozwiązywanie problemów społeczności lokalnej przez świadczenie usług pomocy środowiskowej;
  • wdrożenia programu społecznego, ukierunkowanego na rozwiązywanie trudnych problemów społecznych, takich jak narkomania, alkoholizm, bezdomność, przemoc w rodzinie;
  • realizacji przedsięwzięć wspierających różne podmioty w realizacji zadań pomocy społecznej w celu rozszerzenia oferty świadczonych usług w ramach wsparcia środowiskowego lub instytucjonalnego;
  • współpracy z administracją rządową lub samorządową oraz z innymi podmiotami w zakresie tworzenia warunków do usamodzielnienia jednostek i rodzin oraz integracji społecznej, w tym przez likwidowanie istniejących barier społecznych, utworzenie placówki wsparcia środowiskowego, zapewnienie dostępu do dóbr kultury, sportu i turystyki;
  • wdrażania przedsięwzięć umożliwiających realizację opieki nad dzieckiem i rodziną;
  • realizowania inicjatyw w celu aktywizowania osób i rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej;
  • integrowania osób starszych i osób niepełnosprawnych w środowisku przez umożliwienie im uczestnictwa w życiu publicznym, zawodowym, kulturalnym, artystycznym;
  • aktywizowania społeczności lokalnej na rzecz rozwiązywania trudnych problemów społecznych oraz wspierania rodzin dysfunkcyjnych;
  • realizacji przedsięwzięć z zakresu profilaktyki rozwiązywania problemów społecznych, których celem jest integracja społeczna osób i rodzin szczególnego ryzyka.

Minister może przyznać nagrody również za inne wybitne osiągnięcia, biorąc pod uwagę ich społeczną użyteczność. Nagrody są przyznawane w formie pieniężnej lub w postaci listu gratulacyjnego. W kategorii indywidualnej, nagrody są kierowane do pracowników socjalnych, a w kategorii zespołowej - do jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, organów administracji rządowej i samorządowej, organizacji pozarządowych, kościołów i związków wyznaniowych, osób fizycznych i prawnych prowadzących działalność w zakresie pomocy społecznej.

ZAPAMIĘTAJ!

Dzień 21 listopada ustanowiono Dniem Pracownika Socjalnego (art. 121 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej).

Szczególny charakter tego dnia został podkreślony przepisami rozporządzenia w sprawie przyznawania nagród specjalnych w zakresie pomocy społecznej. Tym samym powiązano Dzień Pracownika Socjalnego z przyznawaniem nagród. Przewidziano bowiem, że w tym właśnie dniu powinny być przyznawane zarówno nagrody pieniężne, jak i listy gratulacyjne zasłużonym dla pomocy społecznej pracownikom socjalnym oraz zespołom za wybitne, nowatorskie rozwiązania, jak również za zastosowanie wiedzy i umiejętności (nagrody specjalne).

Ustawowy charakter Dnia Pracownika Socjalnego wymaga, aby w miarę możliwości podmiotów zatrudniających pracowników socjalnych - z okazji tego Dnia - przyznawane były uznaniowe świadczenia ze stosunku pracy oraz zarządzany był dzień wolny od pracy bądź skrócenie dnia pracy w celu umożliwienia wzięcia udziału przez pracowników socjalnych w poświęconych im uroczystościach państwowych i imprezach adresowanych do ich grupy zawodowej.

PODSTAWY PRAWNE

  • art. 121 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz.U. z 2018 r. poz. 1508; ost.zm. Dz.U. z 2018 r. poz. 1693)

  • art. 115 § 13, art. 228, art. 230 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (j.t. Dz.U. z 2018 r. poz. 1600)

  • § 2-§ 11 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z 7 kwietnia 2005 r. w sprawie przyznawania nagród specjalnych w zakresie pomocy społecznej (Dz.U. z 2005 r. Nr 74, poz. 658)

©℗

MAGDALENA KASPRZAK

radca prawny i doktor nauk prawnych, wykładowca, były pracownik Departamentu Prawnego Głównego Inspektoratu Pracy, specjalista w zakresie prawa pracy i wynagrodzeń

Notyfikacje

Czy chcesz otrzymywać informacje o najnowszych szkoleniach? Zgódź się na powiadomienia od wideoakademii

Powiadomienia można wyłączyć w preferencjach systemowych
NIE NIE
TAK TAK