Wideoszkolenie

Rachunkowość Budżetowa 23/2018 [dodatek: Rachunkowość w instytucjach pomocy społecznej], data dodania: 21.11.2018

Kwalifikacje i warunki wykonywania zawodu pracownika socjalnego

Szczególna forma organizacji pomocy społecznej wymusza współpracę z pracownikami o specjalistycznych kwalifikacjach i doświadczeniu. Wymagania stawiane pracownikom są ściśle związane z charakterem wykonywanej przez nich pracy.

Zawód pracownika socjalnego jest tzw. zawodem regulowanym, czyli zawodem podlegającym szczególnym uregulowaniom prawnym w zakresie dopuszczenia do jego wykonywania. Na stanowisku pracownika socjalnego nie można zatrudnić osoby, która dopiero rozpoczyna studia wyższe lub jest w ich trakcie, jak również absolwentów szkół wyższych, którzy nie spełniają ustawowych wymogów kwalifikacyjnych. Określenie uprawnień do wykonywania zawodu pracownika socjalnego wynika bezpośrednio z przepisów ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (dalej: ustawa o pomocy społecznej).

Wykształcenie kierunkowe

Przepisy ustawy o pomocy społecznej w szczegółowy sposób określają wymagania kwalifikacyjne wobec przyszłych pracowników socjalnych. Pracownikiem socjalnym (zgodnie z art. 116 ustawy o pomocy społecznej) może być jedynie osoba, która spełnia co najmniej jeden z następujących warunków:

  1. posiada dyplom ukończenia kolegium pracowników służb społecznych;
  2. ukończyła studia wyższe na kierunku praca socjalna;
  3. do dnia 31 grudnia 2013 r. ukończyła studia wyższe o specjalności przygotowującej do zawodu pracownika socjalnego na jednym z kierunków: pedagogika, pedagogika specjalna, politologia, polityka społeczna, psychologia, socjologia, nauki o rodzinie.

Kolegia kształcą w zawodzie pracownik socjalny w systemie dziennym, wieczorowym lub zaocznym. Mogą prowadzić również szkolenia specjalizujące dla pracowników socjalnych oraz szkolenia z zakresu organizacji pomocy społecznej. Nauka w kolegium trwa 3 lata i kończy się egzaminem dyplomowym składanym przed komisją powołaną przez dyrektora kolegium.

Oprócz absolwentów kolegiów służb społecznych uprawnienia do wykonywania zawodu pracownika socjalnego posiadają osoby, które ukończyły studia wyższe na kierunku praca socjalna. Uprawnienia przysługują niezależnie od rodzaju specjalności. Wymóg wyboru odpowiedniej specjalności nie dotyczy tego kierunku, ponieważ z założenia te właśnie studia w zakresie pracy socjalnej mają kształcić pracowników służb społecznych.

Trzeci warunek dotyczy osób odbywających ustawowo określony kierunek studiów pierwszego stopnia, jednolite studia magisterskie, jak również osób, które ukończyły uzupełniające studia magisterskie (studia drugiego stopnia). Jednakże ukończenie studiów uprawnia do wykonywania zawodu pod warunkiem wyboru odpowiedniej specjalności.

Przepisy ustawy o pomocy społecznej i aktów ją nowelizujących przewidują, że zawód pracownika socjalnego mogą obecnie wykonywać również osoby, które:

  1. przed 1 maja 2004 r.:
    1. były zatrudnione na stanowisku pracownika socjalnego (na podstawie dotychczasowych przepisów zachowały one uprawnienia do wykonywania zawodu) - art. 156 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej,
    2. ukończyły studia wyższe na kierunkach: pedagogika, psychologia, politologia, politologia i nauki społeczne lub socjologia (niezależnie od tego, czy zajmowały się zawodowo pracą socjalną) - art. 156 ust. 1a ustawy o pomocy społecznej,
    3. były zatrudnione na stanowisku aspiranta pracy socjalnej pod warunkiem ukończenia studiów na kierunkach: pedagogika, psychologia, politologia lub socjologia, i uzyskały tytuł licencjata do 1 października 2007 r.,
    4. były zatrudnione na stanowisku aspiranta pracy socjalnej i do 1 października 2009 r. ukończyły studia wyższe magisterskie na kierunkach: pedagogika, psychologia, politologia lub socjologia - art. 156 ust. 4 i 5 ustawy o pomocy społecznej;
  2. do 1 października 2007 r. ukończyły studia wyższe magisterskie na kierunkach: pedagogika, psychologia, politologia lub socjologia - art. 156 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej;
  3. do 1 stycznia 2008 r. otrzymały dyplom uzyskania tytułu zawodowego w zawodzie pracownik socjalny;
  4. przed 1 stycznia 2007 r. otrzymały dyplom wyższej szkoły zawodowej o specjalności praca socjalna;
  5. do 31 grudnia 2007 r. ukończyły lub kontynuowały studia wyższe o specjalności praca socjalna na jednym z kierunków: pedagogika, politologia, polityka społeczna, psychologia, socjologia lub nauki o rodzinie; uprawnienia przysługują pod warunkiem uzyskania dyplomu ukończenia tych studiów.

Stopnie specjalizacji

W zawodzie pracownika socjalnego wyróżniamy dwa stopnie specjalizacji. Uzyskanie I stopnia służy uzupełnieniu wiedzy i doskonaleniu umiejętności zawodowych pracowników socjalnych. Warunkiem jego otrzymania jest:

  • posiadanie uprawnień do wykonywania zawodu pracownika socjalnego,
  • co najmniej 2-letni staż pracy w zawodzie oraz
  • odbycie szkolenia zakończonego egzaminem.

Drugi stopień specjalizacji zawodowej ma zapewnić pogłębienie wiedzy i doskonalenie umiejętności pracy z wybranymi grupami osób korzystających z pomocy społecznej. Kandydatów obowiązują takie same wymagania jak przy specjalizacji I stopnia, z wyjątkiem długości stażu. Aby zdobyć II stopień specjalizacji, należy mieć:

  • co najmniej 5-letni staż pracy w zawodzie oraz
  • I stopień specjalizacji.

Szkolenie na II stopień specjalizacji kończy się przygotowaniem pracy dyplomowej przedstawiającej opis problemu socjalnego, charakterystykę środowiska lokalnego, projekt rozwiązania problemu socjalnego wraz z oceną jego wdrożenia. Wymóg posiadania I stopnia specjalizacji nie dotyczy osób, które ukończyły studia wyższe na odpowiednim kierunku przygotowującym do zawodu pracownika socjalnego.

Obowiązki pracownika socjalnego

Osoba, która spełnia wymagania kwalifikacyjne i zostanie zatrudniona jako pracownik socjalny, musi liczyć się z tym, że katalog obowiązków takich pracowników jest obszerny i zróżnicowany.

Do zadań pracownika socjalnego należą w szczególności (art. 119 ustawy o pomocy społecznej):

  • praca socjalna;
  • dokonywanie analizy i oceny zjawisk, które powodują zapotrzebowanie na świadczenia z pomocy społecznej oraz kwalifikowanie do uzyskania tych świadczeń;
  • udzielanie informacji, wskazówek i pomocy w zakresie rozwiązywania spraw życiowych osobom, które dzięki tej pomocy będą zdolne samodzielnie rozwiązywać problemy będące przyczyną trudnej sytuacji życiowej; skuteczne posługiwanie się przepisami prawa w realizacji tych zadań;
  • pomoc w uzyskaniu dla osób będących w trudnej sytuacji życiowej poradnictwa dotyczącego możliwości rozwiązywania problemów i udzielania pomocy przez właściwe instytucje państwowe, samorządowe i organizacje pozarządowe oraz wspieranie w uzyskiwaniu pomocy;
  • udzielanie pomocy zgodnie z zasadami etyki zawodowej;
  • pobudzanie społecznej aktywności i inspirowanie działań samopomocowych w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych osób, rodzin, grup i środowisk społecznych;
  • współpraca i współdziałanie z innymi specjalistami w celu przeciwdziałania i ograniczania patologii i skutków negatywnych zjawisk społecznych, łagodzenie skutków ubóstwa;
  • inicjowanie nowych form pomocy osobom i rodzinom mającym trudną sytuację życiową oraz inspirowanie powołania instytucji świadczących usługi służące poprawie sytuacji takich osób i rodzin;
  • współuczestniczenie w inspirowaniu, opracowaniu, wdrożeniu oraz rozwijaniu regionalnych i lokalnych programów pomocy społecznej ukierunkowanych na podniesienie jakości życia.

Zadania wyznaczone pracownikowi socjalnemu można podzielić na urzędowe oraz tzw. samodzielne:

  • urzędowe obejmują m.in. czynności procesowe dokonywane w imieniu organu pomocy społecznej, który udzielił pracownikowi legitymacji do działania w celu ustalenia sytuacji prawnej i faktycznej osoby zainteresowanej pomocą. Istotą tych zadań jest prowadzenie postępowania wyjaśniającego przez przeprowadzanie dowodu z rodzinnego wywiadu środowiskowego, a także odbieranie oświadczeń od stron i przeprowadzanie oględzin;
  • samodzielne są powiązane z funkcjami i czynnościami, które pracownik socjalny wykonuje w charakterze funkcjonariusza publicznego. Obejmuje to wszelkie czynności pomocowe (praca socjalna, badanie zapotrzebowania na świadczenia, udzielanie informacji prawno-faktycznej, pośredniczenie z organami i instytucjami właściwymi do udzielania pomocy, współpracy z właściwymi organami) oraz czynności inspirująco-inicjujące (pobudzanie aktywności, inspirowanie do samopomocy, inicjowanie nowych form pomocy, udział w tworzeniu programów pomocy społecznej).

Pracownik socjalny przy wykonywaniu swoich zadań jest zobowiązany:

  • kierować się zasadami etyki zawodowej;
  • kierować się zasadą dobra osób i rodzin, którym służy, poszanowania ich godności i prawa tych osób do samostanowienia;
  • przeciwdziałać praktykom niehumanitarnym i dyskryminującym osobę, rodzinę lub grupę;
  • udzielać osobom zgłaszającym się pełnej informacji o przysługujących im świadczeniach i dostępnych formach pomocy;
  • zachować w tajemnicy informacje uzyskane w toku czynności zawodowych, także po ustaniu zatrudnienia, chyba że działa to przeciwko dobru osoby lub rodziny;
  • podnosić swoje kwalifikacje zawodowe poprzez udział w szkoleniach i samokształcenie.

Takie gwarancje moralno-etyczne mają zapewnić rękojmię należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego przez pracownika socjalnego. W swojej pracy powinien on wykorzystywać właściwe metody i techniki, a przede wszystkim kierować się poszanowaniem praw i interesów osób zwracających się o pomoc. Oznacza to przestrzeganie reguł etyki zawodowej.

PODSTAWY PRAWNE

  • art. 116, art. 156 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz.U. z 2018 r. poz. 1508; ost.zm. Dz.U. z 2018 r. poz. 1693)

  • § 10 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 15 września 2016 r. w sprawie kolegiów pracowników służb społecznych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1543)

  • rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 25 stycznia 2008 r. w sprawie specjalności przygotowującej do zawodu pracownika socjalnego realizowanej w szkołach wyższych (Dz.U. z 2008 r. Nr 27, poz. 158)

©℗

MAGDALENA KASPRZAK

radca prawny i doktor nauk prawnych, wykładowca, były pracownik Departamentu Prawnego Głównego Inspektoratu Pracy, specjalista w zakresie prawa pracy i wynagrodzeń

Notyfikacje

Czy chcesz otrzymywać informacje o najnowszych szkoleniach? Zgódź się na powiadomienia od wideoakademii

Powiadomienia można wyłączyć w preferencjach systemowych
NIE NIE
TAK TAK