Wideoszkolenie

Monitor Prawa Pracy i Ubezpieczeń 12/2017, data dodania: 29.05.2017

Czy jeden pracownik może pozostawać na terenie zakładu pracy pracując w godzinach nadliczbowych

PROBLEM:

Pracodawca zobowiązał pracownika zakladu produkcyjnego do pozostania w pracy po godzinach w związku z koniecznością opracowania na kolejny dzień pilnego polecenia. Pracownik miałby świadczyć pracę nadliczbową, za wiedzą i zgodą pracodawcy, będąc jedynym pracownikiem na terenie zakładu pracy, który normalnie funkcjonuje do godziny 15.00. Czy wydanie polecenia pracy nadliczbowej w takich warunkach jest prawidłowe, uwzględniając brak osoby do udzielania pierwszej pomocy w razie wypadku? Czy pracownik ma prawo odmówić realizacji polecenia pracy nadliczbowej?

RADA:

Ze względu na brak możliwości wykluczenia wypadku przy pracy pracownika pozostającego na terenie zakładu pracy należy uznać, że powierzenie mu pracy nadliczbowej jest ryzykowne. Możliwość odmowy wykonania pracy nadliczbowej jest jednak dyskusyjna. Niezapewnienie pracownika do udzielenia pierwszej pomocy jest wprawdzie naruszeniem przepisów bhp, ale nie jest stanem bezpośredniego zagrożenia zdrowia czy życia uprawniającym do powstrzymania się od pracy. Zatem pracownik nie powinien z tego powodu odmówić pracy nadliczbowej.

UZASADNIENIE:

Pracodawca ma obowiązek wyznaczyć pracowników do udzielania pierwszej pomocy w nagłych wypadkach (art. 2091 § 1 pkt 2 lit. a Kodeksu pracy). Wyjątkiem dającym podstawę do odstąpienia od tego obowiązku jest zatrudnianie wyłącznie pracowników młodocianych lub niepełnosprawnych. Wówczas działania z zakresu udzielania pierwszej pomocy pracodawca może wykonywać samodzielnie. Mimo że przepisy tego nie regulują, podobnie powinno być w przypadku pracodawcy, który zatrudnia jednego pracownika. Wówczas trudno mówić w ogóle o wyznaczeniu pracownika do udzielania pierwszej pomocy pozostałym pracownikom. Tę rolę powinien więc pełnić pracodawca. W przypadku pozostałych pracodawców obowiązek wyznaczenia pracownika (pracowników) do udzielania pierwszej pomocy ma charakter bezwzględny.

Przepisy nie regulują w sposób szczegółowy liczby pracowników, jaką pracodawca powinien wyznaczyć do wykonywania czynności z zakresu udzielania pierwszej pomocy. Nie oznacza to, że istnieje w tym zakresie zupełna dowolność. Wyznaczając liczbę pracowników, należy kierować się rodzajem oraz poziomem występujących zagrożeń.

Przykład

Pracodawca prowadzi duży zakład produkcyjny. Część zakładu funkcjonuje w ruchu ciągłym przez 7 dni w tygodniu. Z uwagi na specyfikę stosowanych technologii, pracownicy personelu administracyjnego świadczą natomiast pracę od poniedziałku do piątku w godzinach od 7.00 do 15.00. Uwzględniając poziom zagrożeń oraz specyfikę czasu pracy poszczególnych części zakładu, należy stwierdzić, że liczba pracowników wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy na wydziałach związanych z bezpośrednią produkcją będzie odpowiednio wyższa w stosunku do części administracyjnej zakładu.

Przepisy nie regulują w sposób bezpośredni kwestii obecności na terenie zakładu pracy pracownika wyznaczonego do udzielania pierwszej pomocy - w przypadku gdy inny pracownik lub grupa pracowników została wyznaczona do wykonania zadań w ramach pracy nadliczbowej czy ponadwymiarowej.

Przykład

Pracownik biurowy został zobowiązany do pozostania w pracy po godzinach. Pracę miał wykonać samodzielnie z uwagi na fakt, że jej charakter dotyczył bezpośrednio jego stanowiska. W trakcie wykonywania zadań służbowych doszło do zwarcia w służbowym laptopie pracownika, w wyniku czego doznał on urazu. W tej sytuacji - mimo że praca biurowa nie wiąże się ze szczególnie ciężkimi zagrożeniami wypadkowymi - nie można wykluczyć zdarzenia, które będzie nosiło cechy wypadku przy pracy. Obecność na terenie zakładu pracownika wyznaczonego do udzielania pierwszej pomocy lub nawet innego pracownika, który w ramach szkolenia bhp został przeszkolony w zakresie pomocy przedmedycznej, jest więc jak najbardziej wskazana i niezbędna.

Fakt, że zakład pracy funkcjonuje w oznaczonych godzinach, nie zwalnia pracodawcy z obowiązku zapewnienia bezpiecznych warunków pracy pracownikom - lub nawet jednemu pracownikowi, który został zobowiązany do wykonywania pracy w ramach godzin nadliczbowych. Żaden przepis nie daje bowiem podstaw do przyjęcia, że w ramach świadczenia pracy nadliczbowej, poza normalnym czasem funkcjonowania zakładu, mogą obowiązywać mniej restrykcyjne normy w kwestiach zapewnienia bezpieczeństwa względem osób przebywających na terenie zakładu.

Odmowa wykonania pracy nadliczbowej w sytuacji niezapewnienia pracownika wyznaczonego do udzielenia pierwszej pomocy może być kwestią sporną. Możliwość legalnego powstrzymania się od pracy, w tym pracy w nadgodzinach, ma bowiem miejsce w przypadku wystąpienia bezpośredniego zagrożenia zdrowia lub życia pracownika. W omawianej sytuacji taki stan nie występuje. Nie zmienia to jednak faktu, że zobowiązanie pracownika do samodzielnego pozostania w zakładzie pracy, w sytuacji gdy pracodawca wyznaczył pracowników do udzielania pierwszej pomocy, jest postępowaniem naruszającym zasadę zapewnienia sprawnie działającego systemu udzielania pierwszej pomocy.

Podstawa prawna:

  • art. 207 § 1, art. 2091, art. 210 § 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - j.t. Dz.U. z 2016 r. poz. 1666; ost.zm. Dz.U. z 2017 r. poz. 926

  • § 44 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy - j.t. Dz.U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650; ost.zm. Dz.U. z 2011 r. Nr 173, poz. 1034

Sebastian Kryczka,

ekspert z zakresu prawa pracy, prawnik, od kilkunastu lat specjalizuje się w problematyce prawa pracy oraz w wybranych zagadnieniach prawa cywilnego i administracyjnego, autor wielu artykułów i komentarzy z tej dziedziny

Notyfikacje

Czy chcesz otrzymywać informacje o najnowszych szkoleniach? Zgódź się na powiadomienia od wideoakademii

Powiadomienia można wyłączyć w preferencjach systemowych
NIE NIE
TAK TAK